Zummerbühne biedt in augustus 2026 met ‘De graanrepubliek’ een schitterend openluchttheater nabij Oostwold. We zitten op een grote tribune in een temperatuur die de stadsschouwburg nooit haalt. Ook het zicht overtreft dat van de schouwburg. Licht, geluid, muziek, koor, programmaboekje, verstaanbaarheid, catering: erg goed allemaal. Een prachtig spektakel ontvouwt zich vlak voor onze neus met daarnaast mooie vergezichten over graanvelden. In V-formatie vliegende ganzen volgen de regieaanwijzingen als poppetjes aan een touwtje. Tom Ket bewerkte een deel van ‘De graanrepubliek’ voor dit theater. Noordpoolorkestleider Reinout Douma is artistieke chef.
Frank Westermans boek gaat ten diepste over ongelijkheid. De tot herenboeren gemaakten tegenover landarbeiders. Stinkend rijk en hoogmoed tegenover nederige armoede. Grootgrondbezitters tegenover volkstuinders. En ook mannen tegenover vrouwen. Alles overgoten met een romantische saus die soms vloeiend is en soms klonterig. 
Maarre, dat was toch allemaal vroeger? De verwijzingen naar de huidige landbouwsituatie zijn niet van de lucht en leveren vaak een lach op. De gespeelde periode loopt van 1929 – 1945. Ook toen werd de landbouw gesubsidieerd. Groningen was destijds een gebied met ongekende rijkdom en stinkende armoede. In de bus naar het theater rijdend krijgen we een voorproefje. Grote boerderijen naast kleine arbeiderswoningen.
De gehele choreografie is indrukwekkend mooi. Hoe het koor zich presenteert, hoe je ineens 20 burgemeesters op een rij ziet staan, perfect uitgelicht en meerstemmig loepzuiver zingend. Drie balkons van steigerbalken geven permanent mooie zichtlijnen; er is altijd wat te zien, overal actie en beweging zonder dat het je gaat draaien.
Geen wonder dat hier het communisme groeide als graan op geile grond. Het supergrote beeld van Lenin is bedoeld als cartooneske opwarmer en blijft bij het spel godzijdank uit zicht. Laten we niet vergeten dat deze fouter dan foute gast als moorddadig dictator hongersnood als wapen tegen boeren inzette.
Onder de theatrale oppervlakte komt de wens tot toenadering, verbinden, met elkaar blijven praten naar boven. Dat de wens hierbij vaak groter is dan de praktische uitvoerbaarheid blijkt uit een serie fatale pistoolschoten op het eind.
En nu, anno 2026? We zien de hardleerse stikstof- en klimaatprobleem ontkennende beroepsgroep die liever snelwegen blokkeert en vlaggen omkeert dan bij zichzelf te rade gaat en een juiste afslag neemt. Een marginale bedrijfstak die lak heeft aan ecologische verantwoordelijkheid en laatste restjes natuur naar de ratsmodee helpt. Nog steeds zijn er in Groningen boeren met negen miljoen vierkante meter landbouwgrond, oftewel 900 ha. Boeren die rechtszaken voeren om stallen uit te bouwen tot fabrieken voor 1000 koeien.
Misschien tekenend voor de gespleten situatie: in de bus terug blijven de soms mensgrote scheuren in boerderijen en arbeidershuizen onbelicht en onzichtbaar.