ABN AMRO witwasfabriek

Knoeiende scholen krijgen de inspectie op hun dak met of zonder minaret. Boeren die zich vergissen met fipronil, kalvergeboorteregistraties, mestboekhouding, glyfosaat, veetransporten, veekeuringen, kippenruimtes, varkensziekten, q-koorts, pesticiden in lelieteelt en die dan gewasbeschermers noemen en stalbranden worden liefdevol belerend door Carola Schouten toegesproken. Blunderende banken mogen eerst hun eigen afval onzichtbaar maken als leprozen hun wondpleisters. De Nederlandse Bank verplicht ABN vijf miljoen rekeningen te checken op verdachte transacties. Het pad naar de gallemiezen of de ratsmodee leidt Van Rijkman Groenink via Zalm naar Van Dijkhuizen. De schoonmaak van de semi-staatsbank begint bij de president van de Nederlandse Bank, Klaas Knot. Klaas + Knot + Hoogeveen (is er een betere optelsom voor onverdachte kwaliteit dan dit namentrio?) wil de maatregel niet toelichten. Concreet: de bank heeft de administratie niet op orde. Dat klinkt als: schilders verwarren verfverdunners met urine; katholieken zoeken Lourdesroute in de koran; administrateurs gebruiken rad van avontuur naast computer. Een boete zit in het vat. Maakt zo’n maatregel de bank tot een criminele organisatie en rekeninghouders medeplichtig? Nee. Tot een fraude faciliterende ambtelijke witwasfabriek? Zeker, maar gedeeltelijk. Er zal ongetwijfeld een aantal rekeninghouders zijn met propere bedoelingen. Die weten heus wel dat belastingontduiking illegaal is, maar ook dat belastingontwijking dat niet is. De smoking gun zet Knot in beweging. Knots zwakte ligt erin dat hij de bank voorlopig zijn eigen vleesafval laat keuren. ABN AMRO-rekeninghouders bevragen zich vanaf nu driemaal daags en ’s nachts: houd ik mijn rekening bij dit gajes?

Gouden Pijl, de toertocht

Wij doen de 100 km. Om Wildlands op de kaart te zetten gaat de eerste km langs de savanne. Slaperige leeuwen verlustigen zich aan gespierde fietsersbenen. Mijn fietsmaat heeft tanige kuiten als een Spaanse huis-aan-huis-verkoopster. ‘We maken er een rustig fietsdagje van,’ liegt de een de ander voor. Dat lukt tot Weiteveen. Daar spotten we het peloton: dertigers en veertigers die gemiddelden van 35 draaien. Met de vingers in de neus. We zien fietsen van 0,85 tot 10+ K. Na de pauze jakkeren we naar Wezuperbrug via kleine wegen. Klinkers, gescheurd asfalt, grind, oude fietspaden, alles zit erbij. Ik zie een bekende kop: Gert Jakobs. In de tour heette hij de super- of meesterknecht. Een bonk spieren. Zelfs zijn imposante bilpartij gaat niet blubberen op oneffen weggedeelten. Ik hoor hem uit over hoge velgen, stuurmanskunst, carbonfietsen, isotone dorstlessers en meer. En ik blijf naast hem fietsen. ‘Hoe classificeer jij dit tempo?’ vraag ik nog snel voordat hij zich laat afzakken naar de volgauto. “Dit peloton rijdt hard.” Om een gemiddelde van 35 te halen moeten de kopmannen boven de veertig komen als ze voor een bocht tot 28 zijn gezakt. Ik zie shirtopschriften als ‘Derrrannn’, ‘Marmotte’ en ‘Klaas-Jan Terwisga fietsenherstelbedrijf’. De stoempers, sjorders en sleurders hebben geen zadeltasje dat hangt te bungelen als het scrotum van een stier maar een extra bidon met reparatiemateriaal. Ik ben de enige met een spiegeltje, bel en ligstuur. Op de kasseien voorbij Wezuperbrug ga ik eindelijk kapot. Gesloopt. Gelukkig.

Gouden Pijl – de voorbereiding

Ineke Stevens (Rensenpark Emmen)

Aschenputtel en Meeresluft

Het is Gouden-Pijl-tijd. In de voorbereiding op dit fietsevenement houdt onze fietsgroep zich gedeisd. We leven rustig als sluiswachters in Drenthe. We gaan vroeg naar bed. We herlezen 43 Wielerverhalen van Tim Krabbé en rusten tussen de middag als Grieken bij het belastingloket. We wandelen wat en houden de spieren soepel. We eten uitsluitend vis, kip en couscous en drinken niets dan rodebietensap, Radler en water. Elke dag vetten we de ketting in en checken we de derailleur en de stuurlinten. De poetslappendoos is als een make-upplank van Lindalezeressen: voor elk onderdeel een ander lapje. Sinds buik- en schaamhaar oncontroleerbaar door de fietskleding naar buiten steken zijn we maar gestopt met het scheren van de benen. Een week voor de GP jachten we nog even oostwaarts: de routecommissaris wil naar Meppen en Haren. Voor ons doen rijden we vlot. In Meppen pakken we de rijweg en tarten Audi’s met sjoemelsoftware door ons bij stoplichten voor hen op te stellen. Naast de Ems gaan we los. 28,5 wordt het. Hier geen Heiltjes 27 of Vertrouwen uit Urk of Grouw, maar binnenvaarttankers met in kleine letters BASF en namen als Aschenputtel en Meeresluft. Wanneer ik riet, bamboe en mais niet meer kan onderscheiden, kalmeren we en verlagen het tempo. De zonnebril maakt graslanden dorder dan in het echt. Maar toch nog groener dan in het voorjaar toen boeren met Round-up Koningsdag opleukten met meer oranje dan de feestelijkheden verdroegen. Wij blijven ons voorbereiden, als roomsen op het hiernamaals.

Emslandkampen en kunst

Het blijft bijna niet te geloven: net over de grens met Duitsland waren in de Tweede Wereldoorlog vijftien concentratiekampen. Tussen ruwweg Papenburg en Lingen v i j f t i e n en er is zowat niets van overgebleven. Heel weinig mensen hebben weet van deze kampen, misschien nog minder dan er katholieken zijn met bijbelkennis. Maar dankzij de inspanningen van Pieter Albers is deze historie ontsloten.

Op zaterdag 20 juli fietsen kameraad en ik mee met de route Emslandkampen en Kunst, georganiseerd door de bijna splinternieuwe vereniging (sinds 2010) van amateurhistorici in Nieuw Schoonebeek. Kosten: € 12,- Er is veel belangstelling voor de regionale historie. Elke excursie, t/m 2020, is volgetekend.  Kameraad is historiegemotiveerd; ik ben fietsgemotiveerd: was het onderwerp baltsrituelen van bedreigde kolibrisoorten in het hoogveen dan was ik ook meegegaan. Pieter Albers is ingehuurd als deskundige. Met de dictie van een scheikundeleraar in rust spreekt hij de groep toe. Deskundig en duidelijk. Hij wordt ondersteund door een ploegje amateurhistorici uit Nieuw Schoonebeek.

Albers werd in 1987 getriggerd door een artikel in de Emmer Courant over de Kriegsgräbestätte met duizenden doden in de massagraven in en bij de Emslandkampen. Vooral de zinsnede: ‘Over veertig jaar zie je hier niets meer van,’ daagde hem uit. In 1933 kwam Hitler in Duitsland aan de macht en werd met de bouw van de concentratiekampen gestart. De bouw van deze kampen duurde tot 1938. Tijdens de oorlog werden de nu nog bekende concentratiekampen gebouwd. In de Emslandkampen kwamen in eerste opzet politieke tegenstanders die in het hoogveen als dwangarbeider werden ingezet. De op het stationnetje in Ringe aangevoerde Russen werden in rijen doorgestuurd naar het kamp in Neugnadenfeld. Russen die de barre reis niet hadden overleefd werden op platte boerenkarren naar massagraven vervoerd. Ab Masselink uit Nieuw-Schoonebeek was hiervan ooggetuige. Albers schreef het boek Gevangen in het veen.

We fietsen langs het Alte Picardi Kanaal en bezoeken een kunstwerk dat Draaikolk heet. In draadstaal gevatte Bentheimer bouwstenen verbeelden een draaikolk. Als de Drentse geschiedenis (Spier 2019) zich herhaalt zal dit werk binnen enkele jaren instorten als gevolg van gebroken staaldraden door een gebrekkig fundament of vandalisme. We fietsen verder naar het stationnetje in Ringe waar Albers ons toespreekt. Na de lunch waarbij we naar een film kijken over de kampen, fietsen we door, geteisterd door onweer en slagregens, naar Neugnadenfeld. Het fietserslint blijft ternauwernood intact. Het scheelt weinig of er ontstaat in plaats van een historische een speurtocht met een veelkoppig monster. We bezoeken een massagraf van Russische krijgsgevangenen. Sobere stenen zonder namen.

Onderweg val ik van de ene in de andere verbazing. Waarom zijn er in Duitsland bijna geen infoborden over de kampen? Waarom kregen Franse krijgsgevangenen een betere behandeling dan de Russische? Waarom is van deze kampen bijna niets overgebleven? Waarom vertelden drie geschiedenisleraren op het Christelijk Lyceum Oostergo te Dokkum in de jaren zestig van de vorige eeuw mij hier niet over? Waarom vertonen peperdure en immense kunstwerken die alleen met infoborden te doorgronden zouden zijn en die voor de eeuwigheid bedoeld zouden moeten zijn, binnen een decennium al ingrijpende tekenen van verval? Waarom werd er zo weinig aandacht besteed aan de geluidskwaliteit van een instructieve amateurfilm die liefdevol wordt vertoond?

Gert van Hoef, 18 juli 2019 in de Jozefkerk in Assen (€ 10,-)

25 jaar en meer dan 56.000 You Tube-abonnees, dat belooft wat. Het zomeravondconcert in de Jozefkerk in Assen trekt in aantal zo’n 1,5‰ van die abonnees. Niet gehinderd door wat straatruis van het inpakken van enkele gepimpte raceauto’s speelt Van Hoef een lekker gevarieerd programma, van Bach tot Van Hoef en van Asma tot Händel via weer Van Hoef. Het mooiste moment was toen ik de tune van de kinderfilm Babe hoorde in het slotstuk van Saint Saëns. Van Hoef balanceert gedurfd tussen eigen werk, bewerkingen van geestelijke liederen en ijzeren klassiek repertoire. Daarvan is de Passacaglia en Fuga van Bach wel ongeveer het toppunt, direct gevolgd door Griegs In the hall of the Mountain King uit de Peer Gynt Suite: kort, vrolijk en grappig. De lage tonen uit de Passacaglia komen lekker in je middenrif binnen en zorgen voor een prettige mix van opwinding en rust; dit werk werd zeker vijftien minuten uitgesponnen. Ongeveer 40 keer hoorde ik het thema, onberispelijk gespeeld, in allerlei muzikale tinten voorbijkomen. Het Allegro con brio uit Sonate I van Mailly viel een beetje tegen. Het aangekondigde vuurwerk waarbij alle registers open zouden gaan bleef wat bleekjes. De opening met een liedbewerking van God is getrouw, enz. zette de toon: schitterende orgelmuziek van een Frankie de Jong van de orgelmuziek, of nou ja… Van Hoefs eigen stuk Trumpet Tune, een mooi trompetdeuntje, maar voor mij te weinig trompet, deed me aan een middeleeuwse melodie denken. Heel sensitief en meditatief vond ik de improv van Nearer my God to thee, waarvan ik hoop dat het bij mijn en wat mij betreft bij ieders crematie gespeeld zal worden, schit-te-rend.

Voor een orgelconcert trekt Van Hoef een aardige pluk publiek. Zou hij de relilijn wat loslaten en bijvoorbeeld de Aria over Psalm 121 van Propitius en Asma’s Verlosser, vriend, gij hoop en lust inruilen voor Flight of the bumblebee of, nog beter een eigen bewerking van, pak ‘m beet Bella CiaoSpace Oddity van David Bowie of iets uit het vroege werk van Crossby, Stills, Nash & Young en een sexy bewerking van de Champions League Hymne, dan zou je een breder = jonger publiek bereiken. Het hoeft geen Ali B te worden, maar het mag nog wel wat wilder, sexyer en hipper. Nog even terug naar Saint Saëns: een heerlijke inzet die naadloos naar de Babe-melodie overgaat: kippenvel, douze points. Mijn metgezel, grossierster in understatements, mompelde, voor haar doen in overcomplimenteuze bewoordingen: ‘Dit vind ik wèl leuk.’

Met de rug naar het orgel zitten is nooit heel fijn, maar deze organisatorische imperfectie werd goedgemaakt door enkele <bescheiden> tv-schermen, die de hand- en vingerposities en de registermanipulaties van Gerts assistent mooi toonden. En voor diegenen die af en toe even wegsoesden was het prettig dat het repertoire werd beschreven in beeld.

Salomon, het Kollumer Oproer

De première van Salomon, het Kollumer Oproer is oorverdovend mooi. Hoofdrolspeler Syb van der Ploeg als Salomon, speelt zich uit de naad (om maar eens een Friezisme te gebruiken). De couleur locale krijgt kracht en kleur door de locatie achter de Maartenskerk waar de opstandelingen meer dan twee eeuwen geleden daadwerkelijk werden opgesloten, de Friese paarden, de meer dan 100 spelers, waarvan een groot deel vrijwilligers uit de regio, en uiteraard de moeder aller regiotalen: het Fries. Ook niet onbelangrijk: voor locatietheater in de open lucht is er een prima balans tussen muziek en zang. Aan licht en geluid is meer dan gemiddeld aandacht besteed.

Een ingenieuze vondst, een Nederlands sprekende Google Maps, kundig gepresenteerd door Meriyem Manders, maakt het spektakel voor niet-Friessprekers te volgen. Af en toe staat Google Maps aan de laadpaal waarbij ledlampjes als een aura oplichten. Zij linkt het verleden aan de nieuwe tijd en wijst Salomon op gedachtenkronkels.

Het verhaal in een notendop: de uit Duitsland gevluchte Jood Salomon Levy is allergisch voor onrecht. Hij komt in actie als enkele streekjongens, Jan Binnes en Abele Reitses, de ene vanwege zijn rol bij het Kollumer Oproer en de ander vanwege dienstweigeren, door de Franse overheersers worden vervolgd. Salomon wordt neergezet als vrije jongen, womanizer met een libido als een gevuld kruidvat, en vooral strijder tegen discriminatie en onrecht: ‘Ik bin fan net ien!’. Het komt meer dan goed uit dat Syb van der Ploeg, in het echt ook nazaat van Salomon Levy, kan zingen en toneelspelen. De Fransozen doen waar ze goed in waren: ze guillotineren de hoofdpersoon. 

De verhaallijn wordt door scriptschrijver Dick van den Heuvel naar het nu en het recente verleden eigentijds gehouden, zonder de historische setting te verwaarlozen. Er wordt tot het randje met de chronologie gespeeld. De spelers zijn gekleed in historische kledij die zo uit het Museum in Veenklooster lijkt te komen. De verbindende elementen zijn de nare behandeling die marathonloopster Foekje Dillema ten deel viel, een hint naar de Me-Too-discussies, en meer. In de Foekje Dillema-case krijgt de KNAU het behoorlijk te verduren. Een vreemde noot in het spel is een terugkerende discussie tussen humoristische representanten van de berenburgindustrie. De aanwezigheid van schaatser Henk Angenent toont de sympa bereidheid om spruitjes telende niet-acteurs een kans te geven voor een groot publiek, wa wit…

Het massaal toegestroomde publiek (er zijn zo’n 1200 bezoekers, en dat zes keer) wordt gelijk het verhaal ingezogen door irritante Franse jengelmuziek: de anti-Franse toon is dus prettig gezet. De live muziek wordt verzorgd door De Kast en een kopersectie van Wilhelmina, de Kollumer brassband. We horen ‘In neie dei’ en bewerkte ouwe gouwes als ‘Vluchten kan niet meer’ en ‘Ben ik te min’. Het kon minder. En dan die onverstoorbare Friese paarden die flegmatiek, als Friezen op vakantie in Frankrijk, een bijdrage leveren, niet alleen voor de bühne, maar ook over het kerkpaadje galopperend achter het podium. Dit soort franje maakt dat het publiek ogen tekort komt. De scene met Kollumer vrouwen die hitsige madammekes spelen toont aan dat de verraderlijk koele uitstraling van de deernes meer broeierige verlangens verbergt dan voor mogelijk wordt gehouden. 

Een indrukwekkende scene is die waarin spelende kinderen de jonge Salomon wegpesten met discriminerende teksten als Je hoort hier niet, Joden hebben Jezus vermoord, opzouten! waarbij ongetwijfeld subtiel wordt verwezen naar de bepaald onfrisse houding van de Kollumers toen eind vorige eeuw de  moordenaar van Marianne Vaatstra in het asielzoekerscentrum werd gezocht in plaats van in een aanpalend dorp. Wat ik miste voor een evenwicht tussen terechte regionale trots en overdreven chauvinisme was een kat naar de blokkeerfriezen; oog voor je eigen tekortkomingen zou een fraaie extra laag zijn geweest.

(Salomon, het Kollumer oproer; 4 t/m 9 juli 2019; stoel € 31,50; consumptiemunten € 2,50)

Randje Drenthe 255 km

Randje Drenthe, 255 km (https://opfietseindrenthe.nl/publicaties/is-randje-drenthe-jouw-uitdaging/

De fietsroute langs de randen van Drenthe lijkt op een gelijkbenige driehoek: de stukken Groningen – Meppel, Meppel – Nieuw-Schoonebeek, Nieuw-Schoonebeek – Groningen zijn ongeveer even lang, een kilometer of tachtig. Drenthe heeft zijn image veranderd. Was het voorheen Magisch Drenthe, nu is het Oer-Drenthe. De woorden oer, toer, stoer hebben qua klank en inhoud met elkaar te maken. Proef de naam Bourtanger Moor eens en je weet wat wordt bedoeld. In oerprovincie Drenthe is het verrekte stoer om op één dag een toer van 255 kilometer te fietsen. Of verspreid over meer dagen natuurlijk, dat kan ook. Een fietsroute van 255 kilometer dat is geen kattenpis. Ter vergelijking: de Elfstedentocht is per schaats een kleine 200 en per fiets zo’n 235 kilometer; daar gaat Drenthe even behoorlijk overheen.

In een ver verleden dacht men van de aarde af te vallen als je te dicht aan de rand kwam. Nog zijn er mensen die onrustig worden als ze het centrum niet meer kunnen zien. Vakantiegangers krijgen het Spaans benauwd als ze bij Parijs over de ringweg, de Boulevard Péripherique, rijden. Maar stoere reizigers geeft het een kik. Rijden langs de marges, de limieten, de periferie: de randen bieden altijd interessante inkijkjes in het leven achter de voordeuren en de aangeharkte tuinen. Denk aan reizen met de trein: wat is het leukste aan de lange ritten? Precies: als je net bent vertrokken en dan bij de rafelranden van de stad langs komt, de uiteinden van Zwolle, Berlijn, Beilen, Assen: scoutingterreintjes, boomhutten in achtertuinen, zandpaden, campings met bonte waslijnen, interessante tiny house-projecten: er is altijd veel te zien. Kortom: de randen van Drenthe zijn stoer. En nu de praktijk.

We starten in Drenthe’s industriële hart, Emmen. Fiets je vanuit Emmen oostwaarts, dan kom je bij Barger-Compascuum op de Limietweg, dit is dan ook echt de limiet, dichter bij de grens langs fietsen lukt niet. Racefietsers mijden deze weg vaak. De weg is te rond en er zitten kieren tussen de klinkers. Dat is ook de reden waarom ik eerder naar het noorden afbuig. Barger Compascuum gaat bijna naadloos over in Emmer Compascuum en dat zit bijna vast aan Roswinkel, dat vroeger deel was van de verdedigingslinie in het Bourtangermoeras. Nu is er een Fort voor het water, een kunstwerk omgeven door wallen. Het is te hopen dat je op de Drentse Mondenweg de wind mee hebt, tegenwind is killing. Langs Gasselternijveen, Gasselterboerveen en Gieterveen, Eexterveen, Nieuw-Annerveen, dan vraag je je niet meer af over welke grondsoort je fietst. Pseudopsychologen in en buiten Drenthe menen de volksaard aan de grondsoort te kunnen aflezen, waarbij zand gelijk is aan gemoedelijk en veen aan balsturig. In deze streek zie je geregeld spandoeken met de tegenpolen JA en NEE erop. Dat heeft niet zozeer met een regionale weifelmoedigheid te maken als wel met de plaatsing van windmolens: Ja staat hier voor duurzaam en Nee voor windmolens. Onder het Zuidlaardermeer langs, stukje west en dan noordnoordwest. Zou je vanuit een vliegtuig de grens van Drenthe volgen dan zie je een (motor)fietser, of een over een lessenaar gebogen klerk. Van Zuidlaren naar Eelde-Paterswolde zit je ongeveer in zijn nekhaar.

Via Peize naar Roden, Drenthe’s vijfde plaats in grootte. De plattelandsrust gaat hier over in bedrijvigheid, het verkeer wordt een tikkeltje drukker, maar nooit te. Zou je hier trajectcontroles houden dan ontdek je dat racefietsers hier al snel auto’s bijhouden. Fietsers prijzen zich gelukkig dat routemakers niet de grillige loop van beekjes en diepen volgen.  Speciale fietspaden van asfalt of beton wisselen landbouwweggetjes af. Met geluk heb je vrij baan. Al te roekeloze, vaak erg jonge tractorchauffeurs willen nog wel eens het alleenrecht voor deze wegen opeisen zodat fietsers door de berm mogen rijden, maar vaak gaat het goed. De route gaat getand verder via Norg en Veenhuizen naar Assen. Assen heeft veel allure, maar is ook bekend met hoofdstedelijke problemen. Is het protest tegen een pontificaal kunstwerk geluwd, dan ontstaat het rondom hangjongeren, een enorme outlet, een lawaaisportcentrum met internationale uitstraling, een commissaris des konings die een faux pas begaat en zo verder. Never a dull moment, kortom. We rijden vlot door naar de rechtlijnige rust in Smilde, een soort Drentse Mondenweg maar dan net weer iets anders.

Dan passeer je in een ruk Wateren, Vledder, Frederiksoord, Havelte en Nijeveen om bij weer zo’n mooie stad uit te komen, iets kleiner dan Assen maar een even mooi: Meppel. Een historische binnenstad, grachten, een theater en een drukkerijmuseum. Van Meppel zetten we in een zo goed als rechte streep van zeventig kilometer oostwaarts koers naar Nieuw-Schoonebeek, met onderweg als grootste pleisterplaatsen De Wijk, Zuidwolde, Kerkenveld, Elim, Coevorden en Schoonebeek. Het eerste stuk hiervan is de uitloper van de bible belt en dus zal niemand je vreemd aankijken als je, gebogen over je racestuur in een bui van euforie luidkeels een psalm zingt, fluit of neuriet. Eens even afstappen en rondkijken is hier bepaald geen straf. Als je in de verte de middelhoge windturbines in Duitsland ziet opdoemen weet je dat je een duurzame toekomst en Coevorden nadert, alweer zo’n mooi stadje. Nog even doortrappen richting Duitsland en dan op naar Klazienaveen en Barger Compascuum.

  • * *  *  *

Randje Drenthe 255 km

Emmer compascuum / Munsterscheveld / li ri Roswinkel / li ri Nieuw Weerdinge / re ri Eerste Exloërmond / li ri Gasselternijveen / re ri Gasselterboerveen, Torenveen, Bonnerveen, Gieterveen, De Hilte, Eexterveen, Nieuw Annerveen, Spijkerboor, re/li Oud Annerveen / Zuidlaarderveen / li ri De Groeve / Zuidlaren / re ri De Punt / li/re ri Paterswolde / li Boterdijk / over Eelderdiep / Peize / Roden / Roderes, Steenbergen / Een / Norg / Westervelde / ri Veenhuizen / ri Huis ter Heide, langs Norgervaart, langs Kloosterveen / Assen langs Asserbos, De Haar / Laaghalerveen / re ri Smilde / li Hijkersmilde / in Hoogersmilde re op Bosweg / li Oude Willem (hier in Friesland??) / re Houtvester Jansenlaan, Schaapdrift, Huenderweg, / Doldersum / Vledder / Frederiksoord / langs Het Schier, Havelte / langs Eursinge, Veendijk / Nijeveen / li Meppel / Schiphorst / De Wijk / Veeningen / Zuidwolde / Kerkenveld / Nieuw Moscou / Elim / Dalerpeel / Nieuwe Krim / Klooster / Coevorden / Pikveld / Wijerswold / Vlieghuis / Schoonebeek / Nieuw Schoonebeek / Weiteveen / Barger Oosterveen / Klazienaveen / Zwartemeer / Barger Compascuum / Emmer Compascuum /

Motette, Bach en Gothics in Leipzig,

Drie concerten in twee dagen, dat is in Leipzig een makkie. In het weekend worden er in de Thomaskirche en de Nicolai Kirche allerlei concerten georganiseerd. Eintrittspreise zijn vaak € 2,- maar dan moet je ook een prevelement van een Pfarrer(in) voor lief nemen. Die van de Nicolai Kirche gaf desgevraagd als reden dat men op zeker moment meer waar voor het geld wilde bieden.  In het pinksterweekend wordt Leipzig overspoeld door duizenden verkleden die Gothicje spelen. Het ‘Wave Gotik Treffen’ trekt liefhebbers uit alle hoeken en gaten uit Duitsland en ver daarbuiten. We zien zwaar opgemaakte amateurpolitici van de Grünen, boerinnen uit de Harz, leraressen algebra en Duits uit München en makelaars en ambtenaren uit het Rijnland. Eerst veronderstelde ik nog dat het woord ‘schwarz’ zou duiden op de zwarte kousen die elkaar met Pinksteren zouden komen opwekken en opladen als een accukabel een tot op de draad versleten accu, maar nee, schwarz is de kleur van de make-up, de steeds buitenissiger gewaden en attributen van de ware liefhebbers. 

Pfarrerin Britta Taddiken had met d’r lange zwarte toga alles van een onversneden Gothic Witch, maar was het niet. Ze opende de muzieksessies in Bachs Thomaskirche met een verwijzing naar de ontmoeting tussen Queen E. en Donald T. De tweede sessie op zaterdag was aangekondigd als Bachs Motette, maar deze tekst moet men maar nemen als bijbelteksten, homeopatische recepten of vennootschapsbelastingaangiften van Shell: geloof ze of onderzoek ze. Maar ze komt ermee weg. Natuurlijk leggen Bartholdy, Brahms, Altnikol, Eccard en Thomas het af tegen Johan Sebastian Bach, van wie de eerste drie Coro-regels alle Leipzigse Gothicmuziek wegblazen als een fabrieksventilator Tata Steels fijnstof. Op vrijdag zitten er 300 en op zaterdag 500 toeschouwers in de kerkruimte. Stijfjes, de blikken gericht op de plafonds en de vloertegels en niet zelden de ogen gesloten als de pre-orgastische fase op het aanrechtblad in het weekend. Schitterende muziek. Bijna zeventig jongens en jonge mannen, zingen, in toom gehouden door cantor <what’s in a name> Gotthold Schwarz, met een klasse, een ingetogen gratie en een expressieve uitbundigheid als Friese eerstepremiepaarden rennen op Amelandse dijken.  De oude Johan Sebastian, geplet onder een met bloemen overladen zerk buiten, geniet mee, weten wij.

Een week nadat we Arjan Lubach in zijn nieuwste show aandacht horen besteden aan orgelmuziek, zitten we in Leipzig op de eerste rang. Maria Wolfsberger speelt op zaterdag in de Nicolai Kirche op het Ladegast-Eule orgel (met meer dan 8.600 pijpen het grootste orgel in Sachsen) stukken van Buxtehude, Scheidt, Bach, Messiaen, Reger en Noetzel. De Drei Variationen Choralbearbeiting über <<Veni Creaotor spiritus>> komen het best uit de verf. Het lichtroze en het mint van de pilaren en de plafonds doen prettig profaan aan, evenals een handvol Gothics die de maagdelijk witte kerkbanken sieren.

Duitsland: stuur de jongens van het Thomanerchor naar het EurovisieSongFestival en hark met gemak en een jeugdig-brute brille de douze points van alle landen binnen als Frans Timmermans stemmen van liberalen.

Gijs Boelen, de Donny van de Beek van de orgelmuziek

Als Bach een combi van Pele, Cruijff en Messi in één is, dan is Gijs Boelen de Donny van de Beek van het orgel. Boelen speelt Bach, Händel, Franck en Boelen. Omgezet in een persoonlijke lijst wordt dat: I: Bach, II: Boelen en Händel en Franck gedeeld op III. Zeer jammer dat Boelens eigen compositie Moto Ostinato niet te beluisteren is op YouTube; via Google kom je bij Petr Eben i.p.v. bij Boelen. Ook zijn Arabische Dans vind ik, na 43 seconden zoeken <en dat is voor internetsurfers verrekte lang> niet terug, ook niet op Boelens eigen website [waarop wel fragmenten van ander, ook lang niet misselijk werk, bijvoorbeeld van Einaudi, zijn te beluisteren]¹. Mijn Donny-van-de-Beek-vergelijking vindt onder de concertbezoekers geen weerklank behalve glazige ogen; dit is een bewijs van wat ik de orgelmuziekbubbel noem. Terug naar de muziek. Bach = een combi van Pele, Cruijff en Messi: de uniciteit en de kwaliteiten zijn ongeëvenaard. Boelen is een jonge organist, een allround middenvelder met zowel aanvallende als defensieve kwaliteiten, een veelzijdige voor wie wat op een exceptioneel complex muziekinstrument beuken en timmeren en vlijen en zoekend tasten en strelen en aaien en uitdagend masseren niet genoeg is, nee, hij componeert zelf. Daarmee ontstijgt hij het leger van uitvoerende musici en wordt een, eh kunstenaar. Niet een uitvoerder of namaker maar een maker. 

Terug naar het concert (op 29 mei ’19 in Coevorden, entree € 9,-). Waarom Boelen met Bach begint is een raadsel, maar daarmee zijn de verwachtingen gelijk hoog gespannen. Na de eerste seconden hoor je het al: hier speelt een topper, Ajax-waardig. Soms inhouden, pingelen, diep over links of rechts, een schijnbeweginkje, een verrassend schot op doel maar nooit schwalbes, overtredingen en shirtjetrekken. Bij een onverwachte situatie, een tweede bal op het veld: gewoon rustig opnieuw beginnen. We slaan Händel en Franck maar even over, the usual suspects zeg maar, prachtmuziek daar niet van en gaan naar Boelens eigen werk: Moto Ostinato. Veelvuldig herhaalde thema’s, ik noteer vier +’jes. Ik verbeeld me zelfs dat het swingt. Geen wonder. In de bijsluiter noemt Boelen invloeden van de symfonische rock en de jazz. En de Arabische dans brengt je naar de allermooiste stegen van de verlokkelijkste Marokkaanse kasbahs, je ruikt de kruiden, de hashiesh, je voelt de zinnenprikkelende zon en de verleidelijke blikken onder halve sluiers en als je niet oplet word je gebeten door een muzikale slang die zich uitrekt om de dansmuziek te horen en net als je een biljet van € 10,- onder een riempje om een snel bewegende buik van een sensueel dansende schone wil steken, is het voorbij.

En waarom dan toch maar een veertig bezoekers? De orgelmuziek moet uit haar zelfgecreëerde bubbel komen. De deuren open. Orgels staan vaak in slecht toegankelijke kerkgebouwen. Het lijkt erop dat de belangstelling voor orgelmuziek gelijke tred houdt met leegloop bij de gastheer. Net zoals Cruyff Foundation met Cruyff courts in stadswijken de jeugd barrièrevrij aan het voetballen krijgt moeten de Boelens van deze tijd orgels op platte karren monteren, de Champions League Hymne bewerken, Ed Sheeran, Duncan Laurence, Franse en Amerikaanse (en vooruit) Nederlandse rappers en zich op markten, sta(t)(d)ionspleinen, op festivals enz. enz. vertonen. Als de bliksem, nu het nog kan.

 

¹Herstel: een fragment van Arabische Dans staat wel op Boelens website. Ik vind het na 2.14 minuten zoeken.

Lintjesregen aan de markt in Emmen

Word actief in een kerk, ga wonen in een buitendorp en wees een man: drie eigenschappen van lintjeskrijgers anno 2019 in Emmen. Van de 3000 in Nederland werden er vijftien in Emmen uitgedeeld. Wordt elke aanvraag gehonoreerd? Neen: 11% wordt afgewezen, mensen met een berispelijk verleden komen niet in aanmerking.

foto Emmer Courant

Wat een mooie bijeenkomst werd het: een geoliede machine met heerlijke muziek, onder het spelen van Johan Pachelbels canon in D zag je zelfs zedig deinen van brede en smalle heupen, heel kort maar een haperende microfoon, uitstekende catering (de heerlijkste hapjes in glas. Nu nog de plastic vorkjes voor echte ruilen en het wordt een tien!), een geoefend spreker en een vrolijk, op zijn zondags uitgedost publiek en dan ook nog een ideale en schitterende locatie in de grote kerk in Emmen: geen zerken boven lang vergane lijken maar vloertegels van de Gamma, een stuk of vijf kapotte lampjes in een middeleeuws aandoend karrewiel onder een in blauwgroen gespoten houten gewelf, spinnenwebben op een veel te groot houten kruis, beeldende kunst aan de muur en een uitgelaten gezelschap. Het kon minder. De Grote Kerk in Emmen begrijpt het: in plaats van steeds slechter bezochte erediensten over door mensen bedachte (af)goden worden er wijn- en bierproeverijen georganiseerd, eet- en muziekfestijnen van Rotary, de Gouden Pijl-presentatie, een sekswerkerscongres & de Mattheus Passion, inlooporgelconcerten en exposities van beeldend kunstenaars, fotografen en eindexamenexpo’s: deze kerk gaat het wel redden. En de jaarlijkse lintjesregen.

In geen land ter wereld wordt meer aan vrijwilligerswerk gedaan dan in Nederland. Aan de lintjes te zien schort het nog aan een evenredige verdeling over de bevolkingsgroepen. In 2019 zien we geen mensen met een buitenlandse achtergrond. Wel zien we penningmeesters, websitebeheerders, manusjes van alles, decorbouwers, sportclubmedewerkers, juwelen, toneelspelers, gouden harten, kerkelijk medewerkers, EHBO’ers, wijkwerkers, dansgroep assistenten, duizendpoten, Zonnebloemers en meer. Wat betekent het dat dertien van de vijftien lintjes aan mensen van buiten Emmen worden uitgereikt? Dat het voor Emmenaren moeilijker is er één te krijgen natuurlijk. Of dat in de buitendorpen actiever geworven wordt. Alle vijftien werd een medaille in de Orde van Oranje Nassau opgespeld, dus geen gesodemieter met rangen en standen. Bij acht van de vijftien was er een duidelijke relatie met een kerkgenootschap. Emmen volgt de landelijke trend met 35% lintjes voor vrouwen: er waren zes vrouwen tegen negen mannen en, een novum? twee echtparen kregen een lint. Daar moet je als gemeente natuurlijk voorzichtig mee zijn, aan homeopathische verdunning hebben we natuurlijk niets. Wij kwamen speciaal voor Ine Schilder – Olierook. Met Humberto Tan, Fong Leng, Björn Kuipers en  Gerard Spong en vele anderen hoort zij dit jaar tot de gelukkigen.

Dan komen de drankjes en de fotografen. Burgemeester-conferencier-spreekstalmester Eric van Oosterhout regisseert op zijn burgemeesters door via de microfoon luid en duidelijk tegen de verbouwereerden: ‘Glas d’r afpakken!’ te prediken als de oranjebitters op een dienblad voorbijkomen en dan komt de groepsontlading door het samen zingen van het Wilhelmus.